Η ζωή στον Εύξεινο Πόντο πριν τον Ξεριζωμό. 2

ΑΛΗΣΜΟΝΗΤΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ. Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΕΚΕΙ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ.

ΠΟΝΤΟΣ ΕΥΞΕΙΝΟΣ-ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ

Οικογένεια από την Αργυρούπολη στα 1875

Περιοδικό «Ποντιακά φύλλα». 1937-38

Η ζωή στον Εύξεινο Πόντο πριν τον Ξεριζωμό.

ΑΛΗΣΜΟΝΗΤΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ. Η ΖΩΗ

 ΜΑΣ ΕΚΕΙ ΠΡΙΝ ΤΗΝ

 ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ.

ΠΟΝΤΟΣ ΕΥΞΕΙΝΟΣ-ΚΕΡΑΣΟΥΝΤΑ

Το ζεύγος Λαζάρου και Μαρίας Μαυρομμάτη (το γένος Χαράλαμπου Ευθυμιάδη) από την Κερασούντα.

Ο κύριος Μαυρομμάτης υπήρξε έμπορος. Εργάστηκε και στην Κωνσταντινούπολη. Επικυρήχθηκε από τους Τούρκουςτο 1914 

Παναγιώτης Στ. Φωτίου, Πατρίδες που χάθηκαν και Πατρίδες που περιμένουν…, Μνήμες Αξέχαστων Πατρίδων (συλλ. έργο), Δήμος Πατρέων, 1977


Λεζάντα φωτογραφίας: Λάζαρος Οδυσσέα Μαυρομμάτης.

Σιγαρέττο "Μπάφρα"...

Η εξαιρετική ποιότητα των καπνών της Πάφρας ήταν πασίγνωστη σε Ανατολή και Δύση. Στην Ελλάδα από το 19 έως το 25 το σήμα Μπάφρα (όπως και το ΣΑΜΣΟΥΝ) το κατέχει ο Καψιμάλης με φυτείες στη Θράκη, έδρα τη Μυτιλήνη και υποκαταστήματα σε Ελλάδα κι εξωτερικό.

Ιστορία, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Παναγία Σουμελά 3

 Ιστορία, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Παναγία Σουμελά:

Το Θαύμα της Παναγίας.

Νοέμβρης του 1968 και στη εφημερίδα Ταχυδρόμος διαβάζουμε για θαύμα που επιτελέστηκε από την εικόνα της Παναγίας Σουμελά. Άρρωστο παιδάκι μετά από προσκύνημα της εικόνας ανένηψε της ασθένειας του. 1

1. Αρχείο Εφημερίδας ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ

Νοέμβριος 1968

Λένα Σαββίδου

Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Ιστορία, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Παναγία Σουμελά 2

Ιστορία, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Παναγία Σουμελά:

Για την Ορθοδοξία τρεις είναι οι εικόνες που αγιογράφησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Αυτή του Μεγάλου Σπηλαίου των Καλαβρύτων, η της μονής  της Ελεούσας στην  Κύπρο και αυτή της μονής Σουμελά.

Και στις τρεις αυτές εικόνες εμφανίζεται η Παναγία Βρεφοκρατούσα.

Πιστεύεται πως η αγιογράφηση τους συντελέστηκε όσο η Παναγία βρισκόταν στην Γη και για αυτόν τον λόγο θεωρούνται και αυθεντικότερες.

Όσον αφορά στην τεχνική τους αυτή φαίνεται να έχει ιδιαιτερότητες μιας και δίνει την αίσθηση του ανάγλυφου.

Λέγεται πως όταν τελείωσε η αγιογράφηση και των τριών εικόνων η ίδια η Παναγία της ενέκρινε και στη συνέχεια τις ευλόγησε λέγοντας:

«Η ευλογία μου επ’ αυτών και δι’ αυτών εις τους πιστούς»1

1. Αρχείο Εφημερίδας Μακεδονία

Νοέμβριος 1931

Λένα Σαββίδου

Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Ιστορία, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Παναγία Σουμελά 1

1. Ιστορία, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις γύρω από την Παναγία Σουμελά: Η εύρεση της εικόνας

“Εις Τραπεζούντα ανευρέθη εικών της Θεομήτορος.

Θερμοτάτη υποδοχή Έλληνος ιερωμένου υπό των Τούρκων”.1

ΚΩΝ/ΠΟΛΙΣ, 9.- Διήλθεν εντεύθεν ο Έλλην μοναχός Ανδρέας Σουμελιώτης, όστις

συνεπεία ενεργειών παρά τω Ισμέτ πασά κατά τηνεπίσκεψιν αυτού εις Αθήνας, εφωδιάσθη με ειδικήν άδειαν ίνα μεταβή εις Τραπεζούντα και ενεργήση ανασκαφήν εις την περιοχήν της καταστραφείσης Μονής του Σουμελά προς ανεύρεσιν των θησαυρών, οίτινες ετάφησαν εκεί προτης εξόδου των ελληνικών πληθυσμών! Ο ως άνω μοναχός ανασκάψας ανεύρε το πολυτιμώτερον των κειμηλίων της Μονής, την εικόνα της Θεομήτορος ήτις είχε μεταφερθή εκ των αρχαίων Θηβών και είνε κατά την παράδοσιν, μία εκ των τριών εικόνων των ιστορηθεισών υπό του Αποστόλου Λουκά. Η εικών θα κατατεθή εις το εν Αθήναις Βυζαντινόν μουσείον.

Αι τουρκικαί Αρχαί και όλος ο τουρκικός πληθυσμός της Τραπεζούντος και των πέριξ έκαμαν εγκάρδιον υποδοχήν εις τον Έλληνα μοναχόν, τω παρέσχον πάσαν συνδρομήν, τον διαβεβαίωσαν δε ότι τώρα ότε επετράπησαν τα ταξίδια των ανταλλαξίμων θα ιδούν με χαράν τους παλαιούς γνωρίμους των εκ Πόντου επισκεπτομένους την Τραπεζούντα.

1.Νοέμβριος 1931

Εφημερίδα Μακεδονία (Αρχείο)

Λένα Σαββίδου

Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Η Πόντια γυναίκα στη λαογραφία και στην ιστορία του Πόντου. Της Αρχοντούλας Κωνσταντινίδου, Φιλολόγου

Η Πόντια γυναίκα στη λαογραφία και στην ιστορία του Πόντου.

Της Αρχοντούλας Κωνσταντινίδου, Φιλολόγου

 Η ταυτότητα και οι αξίες κάθε πολιτισμού φανερώνονται από τη λαογραφία και από τις αντιλήψεις του. Πράγματι, για να κατανοήσουμε την κάθε φυλή ή τον εκάστοτε πολιτισμό στις ακριβείς του διαστάσεις, δεν έχουμε παρά να μελετήσουμε τη φυσιογνωμία του, έτσι όπως την εκφράζει η λαϊκή Μούσα, που ο ίδιος δημιούργησε. Γι’ αυτό, λοιπόν, αξίζει να σταθούμε στη μορφή της Πόντιας γυναίκας, όπως αυτή εκφράστηκε λαογραφικά, αλλά και όπως παρουσιάστηκε στην ιστορική της διαδρομή. Αξιοσημείωτο είναι πάντως το γεγονός πως, αν και έζησε σε ανδροκρατούμενες εποχές και κάτω από αναχρονιστικές αντιλήψεις, η Πόντια γυναίκα διακρίθηκε για τον δυναμισμό και την αποφασιστικότητά της.

 Εξετάζοντας την παρουσία της, όπως αυτή αποτυπώνεται λαογραφικά, διαπιστώνουμε πως η γυναίκα είναι αυτή που θυσιάζεται στο παραδοσιακό ποντιακό τραγούδι «Τη Τρίχας το γιοφύρι», που αποτελεί την ποντιακή παραλλαγή του «γεφυριού της Άρτας». Όταν καταλαβαίνει τη μοίρα που την περιμένει, λέει πως δε λυπάται τα κάλλη ή τα νιάτα της, παρά μονάχα λυπάται το παιδί της, που έχει αφήσει να κοιμάται. Η μορφή της μάνας είναι αυτή που αναδεικνύεται, άλλωστε, στο ακριτικό τραγούδι για τους «Τραντέλλενες», καθώς η λαϊκή Μούσα μακαρίζει τη μητέρα που γεννά τον «Τραντέλλενα» (Τραντέλλενας=ο τριάντα φορές Έλληνας), ο οποίος είναι ταγμένος στον πόλεμο για την ελευθερία. Η μητέρα, που στέλνει τον γιο της στον πόλεμο για την ελευθερία, μας θυμίζει έντονα τη Σπαρτιάτισσα μητέρα, που παραδίδει στον γιο της την ασπίδα λέγοντάς του: «ή ταν ή επί τας».

 Ως σύζυγος, παρουσιάζεται ατρόμητη και πιστή. Στο παραδοσιακό τραγούδι του «Γιάννε του Μονόγιαννε» πηγαίνει αγέρωχα και άφοβα να παλέψει τον δράκο, που απειλεί να κατασπαράξει τον Γιάννη. Το θάρρος της θαυμάζει και ο ίδιος ο δράκος, ο οποίος της ζητά να θεωρεί τον Γιάννη αδελφό του και αυτή νύφη του. Η ιδιότητα της πιστής συζύγου εξυμνείται και στο δημοτικό τραγούδι του «Μάραντου». Παρόλη την εχθρική αντιμετώπιση των πεθερικών, που τη διώχνουν από το σπίτι, όταν ο Μάραντος φεύγει στον πόλεμο, εκείνη μένει πιστή σ’ εκείνον και, όταν τον συναντά επτά χρόνια μετά χωρίς να τον αναγνωρίζει, δηλώνει πως θα περιμένει τον σύζυγό της, και αν εκείνος δεν επιστρέψει, τότε θα καλογερέψει.

 Η γυναικεία παρουσία, όπως αποδόθηκε μέσα στη λαογραφία, εκφράστηκε και ιστορικά. Η αγάπη για την ελευθερία και η θυσία αντί του εξευτελισμού διατρανώθηκε με την αυτοκτονία των 30 νέων κοριτσιών στο Κάστρο του Κιζ-Καλεσί (=Κάστρο της Κοπέλας) στην περιοχή της Πάφρας του Δυτικού Πόντου. Το 1680 ο στυγερός Ντερέμπεης Χασάν Αλήμπεης είχε βαλθεί να αφανίσει όλους τους χριστιανούς κατοίκους που είχε στην περιοχή της δικαιοδοσίας του. Για να καταφέρουν να γλυτώσουν, πολλοί κάτοικοι των γύρω χωριών κλείστηκαν στο κάστρο, ελπίζοντας πως οι Τούρκοι θα εγκαταλείψουν την πολιορκία μετά από κάποιες μέρες. Ωστόσο οι Τούρκοι συνέχισαν την πολιορκία κι έτσι, έπειτα από 48 ημέρες, άλλοι πέθαναν από την πείνα, άλλοι έχασαν τα λογικά τους, ενώ 30 κοπέλες προτίμησαν να πέσουν από το κάστρο στα κοφτερά βράχια της όχθης του ποταμού Άλυ (σημερινή ονομασία Κιζίλ Ιρμάκ) και να σκοτωθούν, παρά να πιαστούν αιχμάλωτες των Τούρκων. Οι Παφραίοι, για να τιμήσουν τη θυσία των κοριτσιών από τότε χορεύουν τον χορό «θανατί λάγγεμαν» (=το πήδημα του θανάτου) και αναπαραστάσεις της αυτοκτονίας των κοριτσιών έγιναν πολλές φορές από τα Παρθεναγωγεία της Πάφρας. Παρόμοιες πράξεις αυτοθυσίας είχαμε κατά τα χρόνια της γενοκτονίας στο Σιμικλί της Χαλδίας και στην Κουνάκα της Ματσούκας, όπου 26 γυναίκες έπεσαν στον Πρύτανη ποταμό και πνίγηκαν, για να αποφύγουν την ατίμωση από τους Τούρκους. (24 Απριλίου 1916)

 Κατά τα χρόνια της γενοκτονίας η Πόντια γυναίκα υπήρξε η πιο τραγική μορφή της εκδικητικής μανίας των Τούρκων. Αυτό δεν οφειλόταν μόνο στη βιολογική της αδυναμία, αλλά κυρίως στο γεγονός πως αυτή εξασφαλίζει τη βιολογική συνέχεια του λαού. Στόχος των Τούρκων ήταν να σκοτώσουν, να ατιμάσουν και να εξευτελίσουν τη γυναικεία ύπαρξη και δε δίστασαν να το κάνουν ακόμη και μέσα σε ιερές μονές. Στα «Πρακτικά της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης στην Αθήνα, Απρίλιος 1921» διαβάζουμε: «Πέντε πτώματα Ελλήνων εν αποσυνθέσει έκειντο άταφα εν τω προαυλίω της Μονής, πέντε δε έτερα εν τω εσωτερικώ της Μονής, εντός δε δωματίου έκειτο γυμνόν και αποκεφαλισμένον με πληγήν επί του στήθους δια ξιφολόγχης το πτώμα της εικοσαετούς νεάνιδος Κυριακής εις στάσιν μαρτυρούσαν την επ’ αυτής διαπραχθείσαν ατίμωσιν».

 Στον Δυτικό Πόντο, όπου  για να προστατευθούν οι Πόντιοι, κατέφυγαν στα βουνά και κρύβονταν σε σπηλιές, πολλές γυναίκες, οι οποίες έχασαν τους άντρες και τα παιδιά τους, ζώστηκαν τα άρματα και πολέμησαν τους Τούρκους με απαράμιλλη γενναιότητα. Εφόσον είχαν μικρά παιδιά, πολεμούσαν με αυτά δεμένα στην πλάτη τους. Αξίζει να σημειωθεί πως φορούσαν κι αυτές την αντρική πολεμική φορεσιά και οι Τούρκοι δεν ήξεραν αν πολεμούν με άντρες ή γυναίκες. Από τις πιο γνωστές μορφές του ποντιακού αντάρτικου ήταν η αντάρτισσα Πελαγία Οξούζογλου, η Αναστασία Ανθοπούλου, η Βασιλική Δεδέογλου και πολλές άλλες, τις οποίες έχει καταγράψει ο συγγραφέας Γεώργιος Θ. Αντωνιάδης στο βιβλίο του «Γυναίκες Καπετάνισσες στο Αντάρτικο του Πόντου» .

 Η αναγνώριση από την πλευρά της Τουρκίας των γενοκτονιών που έχει διαπράξει, θα αποτελέσει την ελάχιστη ηθική δικαίωση απέναντι σε όλα τα θύματά της. Είναι, άλλωστε, οξύμωρο από τη μια να γυρίζει μια ταινία-υπερπαραγωγή για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και από την άλλη να αρνείται τις γενοκτονίες των χριστιανικών λαών της Ανατολής.

Προσφυγικά κειμήλια: Παρχάτσ

Φορητή εικόνα του Αρχιερέα, παρουσίας Αγίων.

ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΠΟΝΤΙΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ. 

Φορητή εικόνα του Αρχιερέα, παρουσίας Αγίων. 

Κερασούντα. Εύξεινος Πόντος.

Κατά την συντήρηση της εικόνας έγινε και μια πρώτη εκτίμηση της που της προσδίδει 300 χρόνια ζωής κι επιρροές και πιθανόν προέλευση από Ρωσία. Ανήκει σε ιδιωτική συλλογή. Η εικόνα αποτέλεσε δώρισμα γάμου-προικοδότηση από την μάνα στην κόρη για φύλαξη από τον Θεό του νέου σπιτιού που ανοιγόταν. Συνοδευόταν από ψωμί που συμβόλιζε την "καλή μαγιά" που φούσκωσε το ψωμί και που η μάνα ήθελε να περάσει και στο σπίτι της κόρης

(Καταγραφή Λ Σαββίδου. Μάϊος 2014. Νάουσα Ημαθίας).

Εφημερίδες εποχής: Φάρος της Ανατολής

Εφημερίδα Εποχή.

Περιοδικά-εφημερίδες-έντυπα εποχής: Ελεύθερος Πόντος